Telnet komutları

			Okunma
			26

Telnet komutları

s Dizinde bulunan herşeyi listeler.
ls -a Gizli dosyalar ve dizinlerle beraber listeler.
ls -l Bütün dosyaları boyut ve tarihini göstererek listeler.
tar -zxpf Uzantısı tar.gz olan sıkıştırılmış dosyaları açar
tar -xpf Uzantısı .tar olan dosyaları açar.
gunzip Uzantısı .gz olan dosları açar.
cp Dosyayı kopyalar.
mv Bir dosyayı başka bir dizine taşımanızı sağlar yada dosya adını değiştirir.
mkdir Yeni bir dizin oluşturmanızı sağlar.
rmdir Belirtilen dizini silmenizi sağlar.
rm Dosya silmenizi sağlar.
rm -rf Dizin silmenizi sağlar.
cd Belirtilen dizine geçmenizi sağlar.
cd .. Bir üst dizine geçmenizi sağlar.
cd ~ En üst dizine çıkmanızı sağlar.
pwd O anda bulunduğunuz dizini görüntüler.
pico Belirtilen dosyayı text editör ile düzenlemenizi sağlar.
ftp Belirtilen siteye FTP bağlantısı sağlar.
lynx Belirtilen siteyi görüntüler.
df Harddisk istatistiklerini gösterir.
quota Disk kullanımınızı gösterir.
uname İşletim sisteiminin durumunu gösterir.
whoami Kendi bilgilerinizi gösterir.
who Sunucuya bağlı olanları gösterir.
last Hesabınıza yapılan en son bağlantıyı gösterir.
whereis Belirtilen dosyanın nerede olduğunu gösterir.
mail Postalarınızı kontrol eder.
ps -x Sizin çalıştırdığınız işlemleri gösterir.
ps -a Sunucuda çalıştırılan tüm işlemleri gösterir.
ps -ux Çalıştırılan işlemlerin CPU/RAM kullanımıyla gösterir.
kill Pid numarası verilen işlemi durdurur.
kill -9 Pid numarası verilen eggdrop işlemini durdurur.
killall Belirtilen program türündeki tüm işlemleri durdurur.
whatis Belirtilen komutun açıklamasını verir.
man Komut hakkında yardım görüntüler
passwd Shell hesabınıza girerken kullandığınız şifreyi değiştirmenizi sağlar.
vhosts yada vhost Sistemde bulunan vhostları (virtual host) listeler.(BNC için kullanabilirsiniz)
[--------------------------------------------]
T E R İ M L E R
TeLnet : Uzaktaki Sunucuya Bağlanmak için Kullanılır.Sadece Komut Sistemidir...
SSh : Uzaktaki Sunucuya Bağlanmak için Kullanılır.Sadece Komut Sistemidir...
Raw : Uzaktaki Sunucuya Bağlanmak için Kullanılır.Sadece Komut Sistemidir...
RLogin : Uzaktaki Sunucuya Bağlanmak için Kullanılır.Sadece Komut Sistemidir..
Complite : Anlamı Kurulumu TekrarLamakTır. Bazen Sadece Make Atılması için Solenir.
Configure : Ircd Ve Servicesiniziin iLk Kurulumunu Yapmanızı Sağlar
Make : İrcd Nize Ve Servicesinizi Configure Yaptığınızda iÇindeki oz Dosyların Açılımını Yaparak kuruLumu TamamLamanızı Sağlar.
Make install : Makenin Devamıdır Complite i Bitirir...!
Tar & Gz : Dosyanın Sıkıstırılmıs Halidir...
K O M U T L A R
Mv : Dosyanın ismini Değiştirmek için Kullanılır | Mv Eski_eski_adı Yeni_Adı
cp : Makinada Home Klasorunun iCin De Acılmıs Bir Dosyadan Tar.gz Halindeki Dosyaları Çekmenizi Sağlar. Mesala Chatshell Makinasında depo Diye Bir Bolum Vardır Ve Bu Bolumde Ircd/Services/Eggdrop/Bnc/Proxy koruması Gibi Programlar Vardır..
-----Komut Örneği ---------------------------
cp /home/depo/Unreal3.1.3-Komora.tar.gz /home/LoginAdın
-----------------------------------------------
Tar Açma komutları :
tar -zxvf DosyaAdı.Tar.gz
tar -xf dosyaadı.tar
gunzip dosyaadı.zip
gunzip dosyaadı.gz
rm -rf dosyaadı Tamamen Dosyayı Siler...
rm -f isim Sayfa Yada Conf u Siler
rm -r Size Sorarak DosyaLarı Siler.
-------- Örnekler ------------------
rm -rf *.db Sonu Db uzantılı Dosya Siler...
rm -rf Unreal3.2.3 Unreal3.2.3 u Siler.
rm -rf *.txt Sonu txt uzanTılı DosyaLarı SiLer
----------------------------------------
crontab : Linux Da ÇoğunLukla İrcd ve ServicesLerin Kapandığında Otomatik Tekrar Açılması için Kullanılır..
Bu Komutu Kullana Bilmeniz iCin Bir Dosya olusturup içine Crontab in işlev Yapıcağı zaman
ve açacağı dosya yı belirtmeniz gerekir. Mesala Soner Dosyasına Bu işlevi Gerçeklestirdikten Sonra crontab soner yazıp Enterladınızda Devreye Girer..
make clean : Çoğunlukla Unreal Serisinde Kullanılır. Src içinde Sonu .o uzantılı Dosyaları Ve Ircd Açılmasını Sağlayan Dosya yı Siler Bu Komuttan Sonra Tekrar Make Atmanız Gerekir.
make : Ircd/Services/Eggdrop Vb.. Programların Kurulması icin KullanıLır.
make install : Ircd/Services/Eggdrop Vb.. Programların Kurulması icin KullanıLır.
./Config : Ircd/Services/Eggdrop Vb.. Programların Kurulması icin KullanıLır.
./Configure : Ircd/Services/Eggdrop Vb.. Programların Kurulması icin KullanıLır.
DosyaLarı linuz Formatında Sıkıstırmak :
tar -cf DosyaAdı.tar DosyaAdı/ Dosyı Sıkıstırır Ve Uzantısını Sadece Tar Yapar.

--------------------------------------------------------------------------------

PowerUseR04-21-2007, 09:09 AM
Telnet Yardim
Önsöz
Bu dokumanı Linux üzerinde çalışmaya başladıgımdan beri notlarımı tuttugum defterimdeki karalamalardan düzenledim.Önce birkaç basit linux komutu yazmayı düşündügüm bu dokumanın bu kadar uzuyabilecegi hiç aklıma gelmemişti.Benim linux kullanımı ögrenim süreci içinde eksikligini çok zamanlar hissettigim bu dokumanı sizlerle paylaşmak güzel.En azından benim çektigim zorlukların bir parçasını siz yaşamayacaksınız.Arama motorlarında Linux ile ilgili komut aratıp hep aynı şeylerle karşılaşmaktan vakt-i zamanında çok sıkılmıştım.Umarım bu dokuman diger linux komutlarıyla ilgili can sıkıcı dokumanlara benzememiştir.
Bu dokumanda komutları , bazı temel linux ayarları ve sıkça gelen bazı sorulara yanıtlar vermeye çalıştım.İyi bir linux kullanıcısı olmak ancak komutların ve ayarların tatbikiyle olur. Ögrendiklerimizi tatbik etmedigimiz sürece sadece okumuş olmaktan öteye gidemeyiz.Ögrendiklerinizi linux üzerinde denemenizi öneriyorum.
Linux hakkında
Linux Unix’in free distribution versiyonudur.Finli bir bilgisayar mühendiligi ögrencisi olan Linus Torvalds tarafından Minix (küçük bir Unix sistemi –Andy Tanenbaum tarafından yazılmıştır. ) denilen işletim sisteminin daha gelişmişini yazmak amacıyla hobi olarak (kerneli) Helsinki Unv.’de yazılmaya başlanmıştır.İsmi yazarının adından gelen bu işletim sistemi yazıldıgı gibi okunur (linax diye okuyan arkadaşlara teessüf ediyorum J ).Linux işletim sistemi bazı özelliklerinden dolayı (protech mode-32bitlik OS-Multiuser-Multitasking) 386 ve daha üstü mikroişlemciler kullanmaktadır.Genelde Unix ve türevi işletim sistemleri hem paralı (AT&T’nin bir linux türevi System V 1500$) hem de serverlar için kullanılırken Linux free ve PC ortamında artı server ortamında da kullanılmaya başlandı.Linux ve türevleri System V ve Posix.1 uyumludur.
Açıklamalar
‘localhost#’ bu karakter dos altinda bulunulan ortam gibidir yani “c:” imgesiyle eş anlamlıdır.”root” kullanıcısı sistemin en yetkili kullanıcısıdır.Tüm Unix türevlerinde oldugu gibi Linuxte key sensetive’dir yani büyük harf küçük harf ayrımı yapar.
Komutlar
“localhost#“ karakteri önüne yazılmıştır.Komuta parametre “-“ işareti ile eklenir yani “komut -parametre” şeklindedir.Komutlar yazılırken tırnak ya da çift tırnak ifadeleri yoktur.Sistem bilgisi edinilirken boru (pipe) yani | işareti bilgileri ekran dolana kadar olan kısmı alınabilir. Linux versiyonu olarak RedHat’ı ve onun üzerindeki programları baz aldık.Bazı program ya da betik isimlerini komut olarak yazdık mesela “messages” bir betiktir ama komut dedik anlaşılırlık açısından karmaşıklıga yol açmasını istemedigim için böyle yaptım.Bazı komutların çalışmaması sisteme girdiginiz kullanıcı ile alakalıdır mesela ifconfig komutunu roottan başka kullanıcı ile kullanmazsınız.Bazı komutlar çalışmayabilir nedeni ise o programın sistem yüklenirken standart olarak gelmemesinden kaynaklanır.Bazı komutların klasörler üzerinde yapılabilmesi için “–r” parametresi konulmalıdır.Mesela “rm” komutu dosyaları siler ama klsör silmek için “rm –r” komutu kullanılır. Komutların ya da programların hakkında daha ayrıntılı bilgi için manuel sayfaları (man) okunmalıdır.

TEMEL KOMUTLAR
1-) Yardım komutları
2-) Sistem hakkında bilgi veren komutlar
3-) Çok çeşitli İşlemler

1-) YARDIM KOMUTLARI
localhost# komut -- help
komut yerinde yazılı olan şey hakkında bilgi verir mesela “localhost# ls --help” bu “ls” komutu hakkında bilgi verir.
localhost# (komut , program) man
man önünde yazılı olan şey ne ise hakkında bilgi verir.Bu bir komut ya da program ya da başka birşey de olabilir.man ile aldıgımız bilgilere manuel sayfaları deniliyor.man sayfasından çıkmak için “q” harfine basmak yeterlidir.Kullanımı “localhost# man ls”
bu ls komutu hakkında bilgileri ekrana getirir.
localhost# info (komut , program)
komut ya da program hakkında bilgileri verir.

localhost# apropos (komut , program)
Komut ya da program hakkında bilgi verir.
localhost# whatis (komut , program)
Yukarıdakilerle aynı
localhost# help (komut , program)
Yukarıdakilerle aynı

2-) SİSTEM HAKKINDA BİLGİ VEREN KOMUTLAR
localhost# ls
içinde bulunulan klasördeki bulunan dosya ve klasörleri listeler (dostaki “dir” komutu)
parametreleri
-i inode numaralarına bakmamızı saglar.
–F çalıştırılabilir dosyaları listeler
-l liste şeklinde ekrana çıkarır
-a tüm dosyaları ve klasörleri gösterir gizlileride dahil.Başında nokta ‘.’ İşareti bulunan dosya ya da klasörler gizlidir.

localhost# pwd
hangi klasörün altında bulundugunuzu ekrana basar mesela /home/root/deneme/ gibi.path’imizi görüntüler.
localhost# whoami
Hangi kullanıcı ile sistemde bulundugunuz ekrana basar mesela root .
localhost# du
disk usage yani diskinizde hangi klasör ne kadar yer kaplıyor onu ögrenirsiniz kullanımı “localhost# du /etc” bu komutla /etc dizini ne kadar yer tutar onu ögreniriz.
Parametreleri
-b byte cinsinden
-k kilobyte cinsinden
-m megabyte cinsinden
-s özetler
-x başka bir filesystem varsa onuda hesaplar
-c toplam
-h insanın okuyacagı şekilde ekrana basar.
En çok –h parametresini kullanmanızı tavisye edebilirim.
localhost# uname
Sistem hakkında bilgi edinmek için kullanılır.Hangi versiyon linux ? kernel versiyonu nedir? Vs
Parametre
-a all yani tüm bilgileri ekrana basar
-m işletim sisteminin çalıştıgı donanım hakkında bilgi verir.
-r işletim sisteminin dagıtım numarasını ekrana basar.
-v versiyonunu ekrana basar.
kullanımı “localhost# uname –a “ şeklindedir.
localhost# top
top sistemle ilgileri ekrana basar .Ne zamandan beri çalışıyor? Hangi prosesler var? ne kadar swap ne kadar bellek kullanılıyor? vs
ctrl+d ya da q ile çıkıyorsunuz
bunun gtop (gnome top), ktop (kde top) gibi Xwindows versiyonlarıda vardır.
localhost# vmstat
ne kadar swap ne kadar memory kullanılıyor sistem hakkında bilgi verir.
localhost# hostname
Sisteminizin networkteki adını gösterir.Eger “localhost# hostname deneme” yazarsanız ve rootsanız hostnameniz yani networkte makinamızın adı deneme olarak degişir.
localhost# domainname
Sisteminizin network adını gösterir.Eger “localhost# domainname deneme” yazarsanız ve rootsanız domainname’iniz yani networkumuzun adı deneme olarak degişir.Yani networkünüzün adı degişir.
localhost# dnsdomainname
yukarıdaki açıklamaların dns ile ilgili olan şekli.
localhost#ypdomainname
yp (NIS server) ile ilgili yukarıdaki açıklamalar.
localhost# ypwich
bu komutla sistemde bir NIS (Network Information Server) varsa bunu ögreniriz.NIS ‘in görevi ag ile ilgili ayarlamaları ve bilgi akışını saglamaktır.Eger bir networkte NIS server varsa tüm makineler bunu bilirler ve hesap isimleri , şifreler , kullıcı dizini , kabuk , giriş dizini vs gibi bilgiler bu server üzerindedir.
localhost# env
Öntanımlı ya da sonradan tanımlanmış çevre degişkenlerini listeler
localhost# printenv
Yukarıdaki env komutuyla aynı işlevi yerine getirir.
localhost# alias
Sistemdeki öntanımlı ya da sonradan tanımlanmış aliaslar yani takma isimleri lsteler
Açıklama:alias bir komutun takma ismidir yani çok uzun bir komuta alias yaparak kısa şekilde kullanılabilir mesela “localhost#shutdown –hf now” yerine sadece “localhost# kapat” şekliden bir alias verilebilir.aliaslar /etc/bashrc içine şu şekilde yazılır.
alias ls=”ls –al” mesela her ls yazışımızda ls ‘in parametreli halini çıkaracak ekrana.
alias kısakomut=”gerçek komut” şeklide yazılır
localhost# listalias
sistemin ve userların kullandıkları aliasları listeler.
localhost# runlevel
Hangi init seviyesinde bulundugunuzu ekrana basar.7 init seviyesi vardır
init 0 sistemi kapar.
init 1 tek kullanıcı
init 2 çok kullanıcı ama full degil NFS (Network File System) destegi yok
init 3 full multiuser destegi (genelde kullanılan budur.)
init 4 unused
init 5 Xwindow
init 6 reboot
gibi ama bunlar Linux versiyonları arasında degişebilir hakkında bilgi edinemek için
/etc/inittab dosyasına bakabilirsiniz.
Kullanımı “localhost# runlevel” yazarsanız sadece hangi modda oldugunuzu ekrana basar
“localhost# init 4” yazarsanız 4.moda geçer yani hangi sayıyı yazarsanız o moda geçer. “localhost#init q” eger /etc/inittab dosyasında bir degişiklik yapıldıysa bu komut ile yapılan degişiklikler onaylanır.
localhost# telinit
init ile hemen hemen aynı işlevlere sahip.
localhost# mount
Sistemdeki mount edilmiş deviceleri ekrana basar.
Eger siz birşeyleri mount etmek istiyorsanız kullanımı en genel haliyle “localhost#mount –t filesystem hangi.device.mount.edilecek nereye.mount.edilecek.”
Örnegin “localhost# mount –t iso9660 /dev/cdrom /mnt/cdrom” bu komut cdrom’u (/dev/cdrom) mnt dizininin altındaki cdrom dizinine (/mnt/cdrom) mount eder (-t iso9660 cdromların filesystemleri).Biz kendi oluşturdugumuz bir klasörede mount edebilirdik.
localhost# umount hangi_device
hangi_device ile verilen device adını bulundugu dizi mount edildigi klasör ile olan baglantısını keser.Bu ise umount işlemidir.Kullanımı “localhost# umount hangi.device” yani “localhost# umount /dev/cdrom” cdromu umount eder (komut unmount degil umount’tur dikkat ediniz lütfen )
localhost# groups
Hangi kullanıcı grubunda iseniz onu gösterir.Genelde evlerdeki sistemlerdeki kullanıcılar username ile aynıdır grup numarası.
localhost# df
Sistedeki disk alanı hakkında bilgi verir.
localhost# cal
Tarih ile ilgili bilgiler
localhost# last
en son logonları yani sisteme girişleri listeler.
localhost# tree
Klasör ve dosyaları bir agaç görüntüsü ile gösterir.
localhost# ali
maillerinizdeki kişilere taktıgınız aliaslar gösterir.
localhost# shells
sistemdeki kullanılabilir shell’leri (kabukları) gösterir.
localhost# uptime
makine ne kadar süredir açık.
localhost# jobs
Sistemdeki arka plandaki görevler
localhost# logname
kullanıcı adını gösterir.

localhost# find
Aradıgınız bir dosya ya da klasörü bulmaya yarar.
Parametreleri
-name isim ile arar.
-perm izinleri ara
-links linke sahip dosyaları ara.
-user kullanıcı:hangi user ismi verirseniz ona dair olan dosyaları arar.
-atime n: n gün içinde erişilen dosyaları arar.
-mtime n: n gün içinde işlem gören dosyalar.
-ctime n: n gün içinde degiştirilen dosyalar.
Kullanımı “localhost# find aranacak.yer parametre.”
Mesela “localhost# find /etc –name inittab” bu inittab isimli dosyayı /etc klasörü içinde arar.
localhost# chkconfig
Kullanılan linux ile ilgili bilgileri ekrana basar.
localhost# lsdev
yüklenmiş donanımları listeler.
localhost# procinfo
Sistem hakkında ayrıntılı bilgileri ekrana basar.
localhost# pppstat
ppp istatistigini ekrana basar.
localhost# lsof
Sistemin açtıgı ve kullandıgı dosyaları listeler.
localhost# date
Tarihi ekrana basar.Ya da tarihi degiştirmekte kullanırız.Mesela 2 000-12-31 23 begin_of_the_skype_highlighting              2 000-12-31 23      end_of_the_skype_highlighting:57
Teklinde sokmak için tarihi “localhost# date 123123572000 “ komutunu veririz.
localhost# ps
Çalışan prosesleri listeler.Kullanımı parametreleriyle birlikte “localhost# ps -aux” şeklindedir.kill komutu ile proseslerin numaralarına bakarak istenilen bir proses öldürürülebilir.
localhost# lsmod
modulleri listeler.
localhost# mtools
msdos disketler üzerinden işlem yapmak için kullanılır.Bu işlemden önce mount etmeye gerekl yoktur.Disket sürücü linuxte hem block device hemde character device olarak işlem görebilir.Block deviceler bir filesysteme sahiptirler ve bundan ötürü mount edilmeleri gerekir.mtools ile yapılan işlemlerde floppy character device olarak işlem yaptıgından mount etmeye luzum yoktur.
Örnek kullanımlar “localhost#mcopy deneme.txt” bu dosyayı disketten alıp bulundugu dizine kopyalar gibi.
localhost# finger
Sistemde bulunan kullanıcıları listeler.”localhost#Finger –l kullanıcı adı” şeklinde komutla ilgili kullanıcı hakkında detaylı bilgi ediniriz.
localhost# free
memory ile ilgili istatistikler .Ne kadar kullanılıyor ne kadarı free gibi.
localhost# w
bu komut o anda sistemdeki kullanıcıların ne ile meşgul olduklarını görmenizi saglayan komut.
localhost# file dosya_adı
dosya_adı parametresiyle verilen dosyanın hakkında bilgileri ekrana basar.
localhost# cat /proc/cpuinfo
İşlemci hakkında bilgiler.Hızı bayrak durumu hangi nesil işlemci vs gibi bilgiler.
localhost# cat /proc/inports
Sistemdeki kartların kullandıkları bellek bölgeleri.
localhost# cat /proc/scsi
Sistemdeki scsi kartları ve modelleri.
localhost# /proc/interrupts
Sistemdeki yazılım kesmelerini gösterir.
localhost# cat /proc/filesystem
Sistemin destekledigi filesystemleri listeler.
localhost# statserial
seriportların statulerini ekrana basar.
localhost# whereis komut_adı
komut_adı ile verilen komutun hangi directory altında oldugunu manuellerinin yerini vs hakkında bilgi verir.Kullanımı “localhost# whereis ls” ls komutu hakkında bilgi verir.
localhost# lastb
Logon olmaya çalışan ama başarısız olan logon olma isteklerini gösterir.Çalışması içinde /var/log/btmp dosyasının varolması gerekiyor.Eger yoksa kendimiz bu dosyayı oluştururuz.Sistemin güvenligi açısından bu dosya hakları sadece root erişebilecek şekilde degiştirilmelidir.
localhost# time komut
hangi prosesin (süreç) ne kadar zaman kullanıldıgı hakkında bilgi verir.Mesela “localhost# time ls ” şeklinde örnek verilebilir.
localhost# who
Sisteme kim logon ise onu kullanıcısı gösterir.
localhost# rwho –a
Bu komut ile makinenizi remote baglı kullanıcıları görebilirsiniz.
localhost# echo $PATH
Çevre degişkenlerini ekrana basar.
localhost# dmesg
Açılıştaki çekidek mesajlarını ekrana basar.
localhost# sysctl –a
komutu ile kernel parametrelerini görebilirsiniz.
localhost# stat dosya_adi
verilen bir dosya hakkında bilgilere erişebilirsiniz.
localhost# badblocks
sistemdeki bad sektörleri gösterir.
localhost# quota
Eger kullandıgınız sistemde size bir kota koymuşlarsa bu kotanın hakkında bilgi almak için kullanılır.Kota koymak demek yani kullanıcıların diskte üzerinde kısıtlı alana sahip olmalarıdır.Mesela benim okul lab’ındaki kotam 5MBJ . (limit of disk usage).
localhost# ifconfig
sistemin TCP/IP ayarları , ethernet kartı ve Network hakkında bilgilere erişmek için kullanılan komuttur.
localhost# route
bu komutta route tablosunu ekrana basar.
localhost# netstat
bu komutla ag kartı üzerinde yapılan konfigürasyonları ögrenebiliriz.
localhost# traceroute ip
ip yerine yazılan ip’ye hangi noktalar üzerinden erişildigini gösteren bir komuttur.

localhost# crontab –l
crontable ‘ı listeler.
localhost# kbd-mode
keyboard modunu gösterir.
localhost# kbdrate
keyboard gecikme süresini gösterir.
localhost# messages
Bu komutla inbox’ımızda kaç mail varsa ekrana basar.
localhost# mailq
Gönderilen mail kuyrugunu gösterir.
localhost# atq
at ile sıralanmış gorevleri listeler.
localhost# batch
at ile aynı işleve sahiptir.
localhost# umask
oluşturulan bir dosyanın oluşturulmasındaki standart izinlerini ekrana basar.
localhost# users
sistemdeki userları listeler.
localhost#echo $SHELL
hangi shell’i kullanıgımızı ekrana basar.
localhost# tty
hangi konsolda oldugumuz ekrana basar.

3-) ÇOK ÇEŞİTLİ İŞLEMLER
localhost# cd ..
bir üst klasöre geçmeye yarar.’cd’den sonra bir boşluk konuyor sonra .. (iki tane nokta) konuyor.
localhost# cd klasör_ismi
Klasörlerin içine girmemizi saglayan komuttur.”ls -al” komutu ile listeledigimizde başında d harfi bulunan satırlar klasörleri ifade ediyor.
localhost# cd /
bizi “/” yani root dizinine götürür.
localhost# cd~
bizi sisteme girdigimiz klasöre götürür ki bu da büyük bir olasılıla /home/kullanıcı_adı/ gibi bir dizine gitmemizi saglar.
localhost# cp kopyalanacak_dosya kopyalanacak_yer
cp yani kopya komutudur.Kopyalanacak olan dosyanın tam path’ı verilir ve kopyalanacak yerinde pathı verilir eger bulunulan klasörde ise sadece adı verilebilir.Örnegin “localhost# cp /home/kara/deneme /etc/“ şeklinde bir komutla eger /home/kara/ dizinlerialtında deneme adında bir dosya varsa bu dosyayı /etc dizini altına aynı isimle kopyalar.” localhost# cp deneme1 ..” bu komut ise içinde bulundugumuz klasörde deneme1 isimli bir dosya varsa bunu bir üst dizine kopyalamamızı saglar.
localhost# mv taşınacak_dosya taşınacagı_yer
move bu komutta dosyanın kopyası degilde kendisi taşınır.Windoz altındaki cut/paste gibi düşünülebilir.Kullanımı yukarıda anlatılan “cp” komutu gibidir.
localhost# rm dosya_adı
remove eger bulundugunuz dizinde degilse dosya tam dizin sırası yani path’ı verilmelidir.Mesela “localhost# rm /home/kara/deneme2 ” yani eger /home/kara/ bu dizinler varsa (home dizini kesinlikle vardır sistemle beraber default olarak gelir ama kara klasörü olmayabilir bu bizim kullanıcı adımızdır) bu klasörlerin altında bulunan deneme2 adlı dosyayı siler.Sistemden birşey silerken iki kere düşünün çünkü windozdaki gibi geri dönüşüm kutusu yoktur.Yani geri dönüşsüz olarak silinir.
Açıklama:Sisteme kullanıcı eklendiginde kullanıcıya özel dizin oluşturulur bu dizin ise eger ayarlarla oynanmamışsa /home/kullanıcı_adı/ şeklinde olur.
localhost# rmdir klasör.adi
Adı belirtilen klasörü silemeye yarar.Bunun yerine
“rm –r” komutuda kullanılabilir ya da “rm –R” şeklinde kullanılabilir (büyük-küçük harf parametrelerde de farklı işlevleri dile getirir.)

localhost# mkdir deneme3
make directory yani bulundugunuz dizine klasör oluşturmak için kullanılan komuttur.Yukarıdaki komutla bulundugunuz klasörün içine deneme3 isimli klasör oluşturmuş olduk.
localhost# startx
Sistemdeki Xwindow arayüzünü çalıştırmaya yarayan bir komuttur.Eski sistemlerde genelde standart olarak gnome arayüzü gelirdi ve startx yazınca gnome açılırdı.Yeni sistemlerde ise kde daha popüler.Daha çok Windoza benziyor ve kullanımı daha kolay.Eger degişik bir arayüz kullanmak istiyorsanız afterstep’I öneririm.
localhost# xinit
bunu yazınca xwindow açılacak ve bir pencere çıkacak o pencere içine istedigimiz program adını yazarak istedigimiz masaüstü programını çalıştırabiliriz.Mesela çıkan pencereye afterstep yazarız ya da kde vs.Bu eski bir yöntemdir switchdesk komutu daha kolay ve kullanışlıdır.
localhost# switchdesk
her startx yazınca aynı masa üstü açılsın istiyorsak bu komutu kullanırız.Mesela “localhost# switchdesk kde” yaparsak startx yazınca kde açılır. “localhost# switchdek afterstep” yaparsak startx yazınca afterstep açılır vs.Sisteme girdiginiz directory (/home/username/ olur genelde ) içine “.Xclient” diye (başında nokta var ve X büyük)dosya açarız (varsa yeniden oluşturmayız.)İçine de “exec kde” yazarız.Daha sonra bu dosyayı çalıştırılabilir hale getiririz chmod komutuyla sonra bir defa çalıştırırız.Sonuç olarak startx yazınca artık kde çalışacak böylece “switchdesk kde” komutunun yaptıgını manuel olarak yaptık.

localhost# mount –t filesystem mount.edilecek.aygıt mount.edilecek.yer
mount komutunu kullanım örnekleri
localhost# mount –t iso9660 /dev/cdrom /mnt/cdrom
cdrom mount etme komutu.Xwindowda cdrom simgesine tıklayınca otomatikmen mount eden linux verisyonlarıda vardır.

Aşagıdaki komut ile windows partionınına linux altından erişebilecek hale gelecegiz.
localhost# mount –t msdos /dev/hda1 /mnt/dos
Yukarıdaki komutta varsayılan şeylerden ilki benim bir windows pariton’ınım var ve bu partion /dev/hda1 aygıtında.İkincisi ise /mnt/ klasörü altında önceden dos adında bir dizin oluşturulmuş.
Bu dizini kendimiz oluşturabiliriz. “fsconf” komutuyla windows partion’nımızın nerede olduguna bakabiliriz.Eger bu komut çalışmaz ise /etc/lilo.conf dosyası içinde label=dos olan satırın üstündeki kısımdaki devicenin ne olduguna bakarız.
Otomatik olarak her defasında windows partion’ımızı mount etsin istiyorsak mnt dizini altında dos adında bir klasör oluştururuz bunun için gerekli komut ” localhost# mkdir /mnt/dos” ve sisteme root olarak gireriz./etc/fstab dosyasını bir metin editörü ile açıp içine
/dev/hda1 /mnt/dos msdos 0 0
satırı ekleriz.

localhost# shutdown now
sistemi kapatmak için kullanılır.Eger now yerine hiçbirşey yazmazsak shutdown komutunun parametrelerini gösreten bir yazı çıkar eger now yerine bir sayı yazarsak o kadar dakika sonra sistem kendini kapatır.Mesela “localhost# shutdown 2” 2 dakka sonra sistem kendini kapatır. “localhost# shutdown –hf now” sistemi kapatır.” localhost# shutdown –hfr now” restart eder.Komut için root olmak gerekiyor.
localhost# reboot
sistemi reboot komutudur.root olmak gerekiyor.
localhost# lpr dosya_Adı
belirtilen dosyayı lokal printerdan kâgıda dokmek için kullanılan komuttur.
localhost# ln orjinal.dosya linkin.adi
bu komut windowstaki shortcut (kısayol) ‘a benziyor.Birinci parametre orjinal dosya ikinci parametre ise linkin adı oluyor.Linuxte disk dosyalarına isim ile erişilmez inode denilen işletim sistemi tarafından verilen numaralarla erişilir.Eger ln komutu kullanılırken hiçbir parametre kullanılmazsa hardlink oluşur.Eger –s parametresi kullanılırsa sembolik link yapmış oluruz.Aralarında bazen uygulamada önem kazanan farklar olabilecegi için kısa bir açıklama verebiliriz.
hardlink ancak aynı filesystem içinde yapılabilir.Yani windoz partion’ınındaki bir dosya için Linux partion’ınında hardlink veremeyiz.Sembolik linkte ise böyle bir kısıtlama yok.hardlinkte iki dosya da aynı inodeye sahip oluyorlar sembolik linkte farklı inodeleri oluyor.Sembolik link oluşturulmuş bir dosyada erişim hakları rxw hepsi tüm userlar için var görünür ama buna aldanmamak gerek çünkü linkin erişimide orjinal dosyada erişimle aynıdır.hardlinkte orjinal dosyayı silsekte linki kalıyor.Sembolik linkte ls komutu verilince link işareti görülür ve neye link ettigini anlayabiliriz.hardlinkte ise aynı inodeye sahip dosyalar
linklidir diye düşünebiliriz.
localhost# chmod kullanıcı(+,-)izinler dosya_adi
change mod komutu ile dosyalar ve klasörler üzerinde erişim haklarını degiştirebiliriz.ls –al komutu verince en sagda d rwx r— r-- gibi ifadeleri görürüz.
Bunlardan en sagdaki d ifadesi bunun bir klasör oldugunu ifade eder. r read yani okuma iznini w write yani yazma iznini x execute yani çalıştırma iznini gösterir.En soldan ilk üç izin dosyanın sahibinin iznini , sonraki üç izin grup iznini , en sagdaki üç izin ise diger kullanıcılar o dosya ya da klasör üzerindeki izinlerini gösterir.Eger izin ifadesi yerinde – işareti varsa o noktadaki izin yoktur manasına gelir.Klasörlerde okuma izni o klasörün ls ile içerigini ögrenme , yazma ise o klasörün içine birşeyler kopyalama ya da içinde birşeyler oluşturma olarak karşımıza çıkar.
d rwx r-x r-- :yandaki izinleri şu şekilde yorumlarız
bu bir klasördür.
Kullanıcı rwx tüm izinlere sahiptir.
Kullanıcın içinde oldugu grup rx haklarına sahiptir.
Diger kullanıcılar ise sadece r izinine sahiptir.
İzinleri degiştirme ise şu şekilde olur.
“chmod kimlere.izin.verilecek+hangi.izinler.verilecek
dosya” kimlere.izin.verilecek grubunda üç kişi vardır.u user’ı ifade eder.g user’ın içinde oldugu grubu ifade eder. o others yani diger kullanıcıları ifade eder.Örnegin
“localhost# chmod u+rx dosya” user’a rx izini verilir.
“localhost#chmod gu+w dosya” grup ve user’a w izini verilir.
“localhost#chmod o+x” diger kullanıcılara execute izni…
eger ‘+’ yerine ‘-’ işareti kullanılırsa o izinler verilmez alınır.
Mesela
“localhost# chmod uo-w dosya” user ve others’dan w izini kaldırılır.
“localhost# chmod a-w dosya“ a parametresi ise herkes yani all yani user+grup+others ‘ı temsil eder.
Unix sistemlerde ise sayısal olarak yapılır.izinleri ikilik sayı düzeninde sayılara karşılık düşürürüz.3 izin ikilik sistemde en fazla 7 sayısına karşılık düşer.
Yani şu şekilde düşünürüz
d 111 1-- -1- : 7 4 2
d rwx r-- -w- :
mesela “chmod 755 dosya” bu dosyaya şu izinleri verir
rwx r-x r-x : yani usera tüm izinler others ve gruba ise r ve x izinleri
localhost# chown kullanici.adi dosya.adi
bu komutla bir dosyanın sahibinin degiştirilmesi (owner) saglanır.” localhost# chown kara beep.c” eger dosyayı degiştirme hakkına sahipsek yukarıdaki komutla beep.c dosyası kara isimli kullanıcıya atanır.
localhost# chgrp grup.adi. dosya.adi
bu komutla bir dosyanın grubu degiştirilir ve chown sonrasında kullanılır.Mesela kara isimli kullanıcı kernelhacker isimli grup üyesi olsun bu komutların kullanımı beep.c dosyası üzerinde şu şekildedir.
localhost# chown kara beep.c
localhost# chgrp kernelhacker beep.c
localhost# loadkeys ülke.kodu
bu komutla klavyemizi ilgili ülke kodunda olacak şekilde degiştirmemizi saglar.Meslea “loadkeys trq” bu komutla klavyemiz tr ve q tipinde olur (Türkçe q klavye).

localhost# tar –cvf dosya.adi.tar dosya
dosya.adi yerine klasör adı da gelebilir.Mesela bir dizinde ‘veriler’ adında klasörümü tarlamak istiyorsam
“localhost# tar –cvf veriler.tar veriler” şeklinde yazarız.
Eger tarlanmış bir dosyayı açmak istiyorsak parametrelere x parametreside eklenir.Mesela açmak için “localhost# tar –cvfx veriler.tar veriler” şeklinde verilir komut.
-c create oluşturma.
-f force
-x extract açma.
-v verbose yani olayın gelişmesi ile ilgili açıklamaları ekrana basar.
localhost# gzip dosya
dosya sıkıştırma formatlarından biridir.Dosya yerinde klasörde olabilir ama klasörün adı degişmez sadece içindeki dosyaların isimleri dosyaadi.gz şekline dönüşür.Kullanımı “localhost# gzip deneme” yaptıgımızda deneme isimli dosya deneme.gz şekline dönüşür.gziplenmiş bir dosyayı açmak içinde iki yöntem vardır.
localhost# gzip –d deneme.gz
ya da
localhost# gunzip deneme.gz
localhost# gzip –h ise yardımı görüntüler.

localhost# compess dosya
gzip gibi bir sıkıştırma biçimidir.Sıkıştırma sonucunda oluşan dosya şu şekildedir.” localhost# compress deneme”
deneme.Z şeklinde oluşur.
Açma işlemi localhost# uncompress deneme.Z
ya da
localhost# compress –d deneme.Z
şeklindedir.
localhost# lilo
Eger lilo içinde bir degişiklik yapmışsanız sisteminizin bunu algılayabilmesi için yukarıdaki komutu vermelisiniz.
“localhost# lilo –u ” komutu ise liloyu siliyordu.
localhost# at –m saat (am-pm) (today vs ya da tarih)
karşımıza çıkan menuye istenilen gorevler yazılır.ctrl+d tuşu ile çıkılır.
-m parametresi mail gondermesini saglar.

localhost# aumix
Ses ile ilgili ayarlara erişiriz.
localhost# ncftp ip(hostname)
ncftp ile verilen ip ya da hosta otomatik olarak anonymous olarak girmemizi saglar (eger anonymous servisi varsa).Anonymous ise herkes için şifre sormadan ftp hizmeti veren servera girmemizi ve izin verilen dosyalara erişmemizi saglayan kullanıcı hesabıdır.Kullanımı “localhost# ncftp 168.12.13.11” (ip uydurmadır) şeklindedir ama siz bildiginiz bir ip’yi yazın ya da “localhost# ncftp ftp.itu.edu.tr (ftp://ftp.itu.edu.tr/)” şeklinde de kullanabilirsiniz.
localhost# mpg123 /home/kara/dosya.mp3
bu komutla eger /home/kara/ dizini altında belirtilen muzik dosyası varsa çalmaya başlar.Eger “localhost# mpg123” yazarsanız sadece mp3 ile ilgili parametreler ekrana gelir.Eger bulundugunuz dizinde degilse muzik dosyası dosyanın bulundugu tam path verilmelidir.Şöyle “localhost# mpg123 /home/kara/dosya.mp3” olacak.Arka planda çalşması için ise
“localhost# & mpg123 /home/kara/dosya.mp3” komutu verilir.Komuttan sonra bir daha enter tuşuna basarak devam edebiliriz. Başındaki & işareti herhangi bir komuta verilebilir ve verildigi komutun backgrounda da çalışmasını saglar.”localhost# jobs” komutu ile backgroundadaki programlar görürüz.
“localhost# fg % sayı” buradaki sayı parametresi ise jobs komutu ile gördügümüz sıra numarasından başka birşey degildir ve bu komutta foreground yani çalışan programı ön plana alır.
localhost# cdplay playnumara
numaralı parçayı çalar.Mesela ” localhost# cdplay play3” 3 numaralı parçayı çalar.” localhost# cdplay stop” durdurur.
”localhost# cdplay eject” cdromu açar.
localhost#shell_adi
Mesela “localhost# sh” sh shell’e geçmeye yarar.” localhost# bash” bash’a geçmemizi saglar vs.
localhost# lynx www.deneme.com (http://www.deneme.com/)
lynx bir text tabanlı browserdır.Kullanması gayet ilginçtir ve text tabanlı sayfalar için ideal.Ama frameleri desteklemez.
localhost# links www.deneme.com (http://www.deneme.com/)
linkste bir metin tabanlı browserdır.lynxten farkı frameleri desteklemesidir.Kullanımı daha hoş daha güzeldir ama java uygulamalarına henüz destek vermemektedir.
localhost# wget
Bu web sayfalarını çekmeye yarayan programdır daha fazla bilgi için manueli okunmalıdır.
localhost# mutt
text tabanlı bir mail editörüdür.
localhost# mailto
mail atmamıza yarayan basit bir program.Kullanımı “localhost# mailto ” yazarız karşımıza “to:” ifadesi çıkar buraya kime mail atacaksak onun mail adresini yazarız.Sonra enter yaparız.Enterdan sonra karşımıza “subject:” ifadesi çıkar buraya atacagımız mailin içerigini yazarız.Enterle geçeriz ve daha sonra mailimizi yazmaya başlarız…. Maili bitirdikten sonra ctrl+d ile yollarız.
localhost# mailto
to:sagirb@itu.edu.tr
subject:deneme
bu bir denemedir……….
Mailimizi bitirdik ctrl+d tuş kombinasyonu ile mailimizi göndeririz.
localhost# bzcat dosya.adi.gz
gzip ile sıkıştırılmış bir dosyayı açmadan okumamızı saglar.
localhost# chfn
finger ile ilgili bilgilerimiz degiştirmeye yarar.
localhost# chsh
Girişteki standart kabugumuzu degiştirmeye yarar.
localhost# chattr +a dosya
dosya üzerine yazılamaz olur.
localhost# chattr +i dosya
silinemez olur.,
localhost# lsattr dosya
dosyanın özelliklerini basar.
localhost# diff dosya1 dosya2
dosya1 ile dosya2 arasındaki farklık satırları ekrana basar.
localhost# cmp dosya1 dosya2
birinci ve ikinci dosyaları karşılaştırır.
localhost# ispell dosya
ingilizce gramerine göre metindeki yazanın gramerini inceler.ispell yoksa spell komutunu deneriz.
localhost# grep kelime dosya
kelime parametresiyle belirtilen kelimeyi belirtilen bir dosya içinde arar.
localhost# head –sayi dosya
sayi ile belirtilen parametreden itibaran belirtilen dosyanın başından sayı kadar aşagısını ekrana basar.Mesela “localhost# head –3 kara.txt” bu komut kara.txt’nin ilk 3 satırını ekrana basar.
localhost# tail –sayi dosya
sayi ile belirtilen parametreden itibaran belirtilen dosyanın sonundan sayı kadar yukarısını ekrana basar.Mesela “localhost# tail –3 kara.txt” bu komut kara.txt’nin son 3 satırını ekrana basar.
localhost# sleep sn.cinsinden.zaman;komut
bu komutta belirtli bir sn bekledikten sonra verilen komutu yapar.Mesela “localhost# sleep 3;ls” makine üç sn bekler daha sonra ls komutunu yapar.
localhost# pine
pine Linux sistemlerde mail programıdır.Komut satırında pine yazılarak açılır.Menusu sayesinden kullanımı kolaydır.
localhost# mtools
Bu komutla Linux altında msdos formatlı disketler üzerinden işlem yapmak için kullanırız.Mesela içerigine bakmak için “mdir” komutu kullanılır.mcopy , mformat vs gibi birçok komutu var dikkatimizi çeken şey hepsinin başında m harfi bulunması.
localhost# mc
midnight commander adında bir arayüz programıdır.Linux kullanımını birçok yönüyle kolaylaştıran bu program dos zamanındaki norton commandera benziyor ama daha çok işleve sahiptir.
localhost# mcedit
metin editörüdür.
localhost# su
substitute user yani vekil kullanıcı.Sistemde kullanıcı degiştirmeye yarayan bu komut genel kanı olarak root’a geçiş için kullanılan ve super user olarak bilinen bir komuttur.Ama genel kanının aksine bu komutun amacı root’a geçmek degilde herhangi bir usera geçmektir.
Eger parametre kullanılmazsa default olarak sistem root için şifre sorgulamsı yapar yani “localhost# su” yazıp enterlarsınzı sizden root için şifre ister.Mesela “localhost# su –l kara ” Bu komutla ‘kara’ isimli kullanıcı için sistem bizden şifre sorgulamsı yapar ve eger dogru şifre verilirse sisteme gireriz.Eger biz root isek sistem başka bir user’a geçerken sistem bizden şifre sorgulaması istemez.
localhost# mkpasswd
bu komut random olarak ekrana bir password basar.Eger sistem yöneticisi iseniz kullanıcıların passwordlerini bu şekilde üretebilirsiniz ve passwd komutunun kullanıcısını sadece chown ile root’a atayarak sistemdeki kullanıcıların kendi passwordlerini kendilerinin oluşturmalarını engelleyebilirsiniz.Bu sayede bilinçsiz kullanıcılar tarafıdan oluşturulan basit şifrelerin önüne geçerek sisteminizi daha güvenilir hale getirebilirsiniz
localhost# mkbootdisk –-device /dev/fd0 kernel.verisiyonu
Bu komut ile sisteme boot disketi yaparız.Boot disketindeki amaç sisteme herhangi bir zarar geldiginde bilgisayarı disketten açıp ilgili arızayı gidermek.Boot disketinde işletim sisteminin kernelinde hayati önemi olan fonksiyonlarla ilgili dosyalar bulunur.Mesela windozu
linux yükledikten sonra yüklerseniz windoz’un boot loader’ı liloyu siler ve biz yeniden lilo MBR’ye yazmak için linuxu boot disketinden açarız ve komut satırında “localhost# lilo” yazarız böylece lilonun kendisi update etmesini saglarız.Örnek kulllanımı
“localhost# mkbootdisk –-device /dev/fd0 2.4.2-12 ”.Kernel versiyonuna “/boot” dizini içine girip ya da “uname -a “ komutuyla ögreniriz.
localhost# watch –n komut(program)
n ile temsil edilen sn aralıkla komut ya da programın çıktısını fullscreen olarak ekrana basar ve ctrl+c ile çıkarız.Mesela “localhost# watch –2 ls-al” sistem ctrl+c yapana kadar ls-al komutunu 2 saniye aralıklarla tekrarlayacaktır.
localhost# fdformat –n device
floppy’e low level format için kullanılan bir komuttur.Kullanım olarak “localhost# fdformat –n /dev/fd0”
localhost# mesg
mesg komutunun hangi modda oldugunu gösterir.mesg modu ise bize sistemden gelebilecek mesajlar için izini gösterir.Eger mod “y“ ise yani komut sonrasında “mesg is y” gibi bir ifadeyle karşılaşırsak bunun anlamı sistemden bize write , talk vs gibi komutlarla mesaj atabilirler.Eger mesg modunu degiştirmek istiyorsanız.
”localhost# mesg y” ya da “localhost# mesg n” şeklinde komut verilir.mesg modunuzu eger sistem yöneticisi iseniz n olarak degiştirmenizi öneririm.Çünkü bazı scriptlerle size sonsuz mesaj atabilirler , kitlenmenize yol açabilirler (tatsız bir şaka).
localhost# talk kullanıcı.adı
bu komutla belli bir kullanıcı ile konuşmanızı saglar.Tabi ki bunun gerçeklenmesi için karşıdaki kullanıcınında konuşmayı kabul etmesi gerekir.Eger birileri bize talk çekerse kullanıcı.adı is ringing for party … gibi bir yazı çıkar ekranımıza eger talk’a karşılık vermek istiyorsak bizde şu komutu yazarız “localhost# talk kullanıcı.adi” tabi ki kullanıcı adı yerine bize kim talk çektiyse onun adını yazarız.

localhost# write kullanıcı.adı
yukarıdaki komutu yazıp enterleriz daha sonra yazacagımız mesajı yazıp ctrl+d ile göndeririz.Eger birinci ctrl+d yaptıgımızda gitmezse ikinci defa ctrl+d tuş kombinasyonunu kullanırız.Mesajın karşıya gitmesi için karşıdaki kullanıcının mesg modunun “y” olması gerekir.
localhost# wall mesaj
yukarıdaki komutu enterledikten sonra bir kere daha enter tuşuna basarak komut satırına düşeriz.Yani yukarıdaki komuttan sonra iki defa enterleriz.Komutun amacı bir mesajı herkese aynı anda göndermektir.Yani kullanıcılara duyuru yapılacagı zamanda kullanılır.sadece root kullanacak şekilde ayarlanmalıdır.
localhost# kill pidnumarası
pid numarası verilen bir sürecin (proses) öldürülmesini saglar.Bazen makine kitlenince başka bir konsoldan linuxu root olarak açıp kitlenmiş sürecin öldürülmesiyle linuxe reset atmaktan kurtulmuş oluruz.Sistemin kullandıgı süreçleri ve başka kullanıcıların süreçlerini öldürmek için root olmamız gerekir.Şimdi pid numarı nedir nasıl buluruz? Pid numarası ps –aux komutunu verdigimizde birtakım rakamlar ekrana çıkar soldan ikinci sıradaki sutundaki rakamlar pid numaralarıdır.
Örnek olarak
[kara@localhost kara]$ ps -aux
USER PID %CPU %MEM VSZ RSS TTY STAT START TIME COMMAND
root 1 1.1 0.4 1368 544 ? S 14:52 0:04 init [3]
root 2 0.0 0.0 0 0 ? SW 14:52 0:00 [keventd]
root 3 0.0 0.0 0 0 ? SW 14:52 0:00 [kapm-idled]
root 4 0.0 0.0 0 0 ? SW 14:52 0:00 [kswapd]
root 5 0.0 0.0 0 0 ? SW 14:52 0:00 [kreclaimd]
root 6 0.0 0.0 0 0 ? SW 14:52 0:00 [bdflush]
root 7 0.0 0.0 0 0 ? SW 14:52 0:00 [kupdated]
root 8 0.0 0.0 0 0 ? SW< 14:52 0:00 [mdrecoveryd]
root 287 0.0 0.4 1428 600 ? S 14:52 0:00 syslogd -m 0
root 292 0.0 0.8 1968 1088 ? S 14:52 0:00 klogd -2
rpc 304 0.0 0.4 1508 584 ? S 14:52 0:00 portmap
root 382 0.0 0.4 1352 532 ? S 14:52 0:00 /usr/sbin/apmd -p
root 431 0.0 0.5 1480 648 ? S 14:52 0:00 /usr/sbin/automout
root 446 0.1 0.9 2588 1144 ? S 14:52 0:00 /usr/sbin/sshd
root 466 0.0 0.7 2240 964 ? S 14:52 0:00 xinetd -stayalive
root 486 0.0 0.4 1396 508 ? S 14:52 0:00 gpm -t ps/2 -m /dxfs
root 526 0.0 2.7 4800 3508 ? S 14:52 0:00 xfs -droppriv -da
root 538 0.0 0.5 1416 684 ? S 14:52 0:00 anacron
root 551 0.0 0.8 2296 1104 tty1 S 14:52 0:00 login -- root
root 553 0.0 0.3 1340 436 tty3 S 14:52 0:00 /sbin/mingetty tt
root 554 0.0 0.3 1340 436 tty4 S 14:52 0:00 /sbin/mingetty tt
root 555 0.0 0.3 1340 436 tty5 S 14:52 0:00 /sbin/mingetty tt
root 556 0.0 0.3 1340 436 tty6 S 14:52 0:00 /sbin/mingetty tt
root 559 0.0 1.0 2344 1356 tty1 S 14:52 0:00 -bash
root 629 0.0 1.0 2316 1288 tty2 S 14:55 0:00 login -- kara
kara 630 0.0 1.0 2356 1368 tty2 S 14:55 0:00 -bash
root 667 0.0 0.7 2068 1000 ? S 14:57 0:00 /bin/bash /usr/bin
root 807 0.0 0.7 2056 948 ? SN 14:57 0:00 /bin/sh /etc/cron
root 808 0.0 0.5 1760 640 ? S 14:57 0:00 awk -v progname=/
root 810 10.8 0.5 1536 684 ? RN 14:57 0:04 /usr/bin/updatedb
kara 812 0.0 0.6 2732 832 tty2 R 14:58 0:00 ps -aux
630 pidnumaralı sahibi kara olan süreci öldürmek için ya root ya da kara kullanıcısı olmak gerekir. Numaralı süreci öldürmeye hakkımız varsa
“localhost# kill 630” komutunu veririz.Eger ölmezse –9 ya da –15’i parametre olarak verebiliriz.
Sutunların manaları
Birincisi sürecin sahini:USER
Pid numarası:PID
Mikroişlemciyi kullanımın yüzdesi:%CPU
Bellegi kullanım yüzdesi:%MEM
VSZ
RSS
Bulundugu konsol numarası:TTY
Durum:STAT
Başlama zamanı :START
çalışma süresi:TIME
komut:COMMAND
localhost# passwd
komutunu şifre degiştirmek için kullanılır.Önce bize eski linux şifremiz sorulur ardından yeni linux şifremiz sonra retype etmemiz istenir.Sonunda da ilgili işlemin gerçekleşip gerçekleşmedigini belirten bir mesaj çıkar.Normal userlar için passwd işlemi için aşagıdaki örnek başarılı bir şifre degiştirme işlemine örnektir.
örnek uygulama
“localhost# passwd”
(current) UNIX password:
New UNIX password:
Retype new UNIX password:
passwd: all authentication tokens updated successfully
root için ise current password sorulmaz örnek aşagıdaki gibidir.Bundan dolayı eger bir sistemde root iseniz bilgisayarınız root kullanıcısında iken bir açık bırakıp masanızdan uzaklaşmayınız.
Root için örnek uygulama.
“localhost# passwd”
Retype new Unix password:
passwd: all authentication tokens updated successfully
eger passwd işlemini yapamazsak yppasswd komutunu deneriz.
localhost# sort dosya.adi
eger parametresi yok ise belirtilen dosyanın içindeki satırların ilk harflerini baz alarak satırları alfabetik sıraya sokar , ekrana basar.
-c sort edilip edilmedigini kontrol eder.
-r sort edilmiş dosyayı ters sırada sort eder.
daha ayrıntılı bilgi için manuel okunmalıdır.
localhost# bc
basit bir hesap makinesidir.komut satırında bc yazıp entere bastıktan sonra istedigimiz aritmetik ifadeyi yazıp enter tuşuna basarak sonucu erişiriz.
localhost# bc
2+5
7
şeklinde kullanılır.çıkmak için quit yazarız.
localhost# dd
data dublicate işlemi yapan bu komut şu şekilde kullanılır.
localhost#dd if=device of=dosya.adi bs=1024 count=sayi
count önüne yazılan sayı dosya büyüklügünün kb cinsinden ifadesidir.Bu komut belirtilen devicedev(aygıttan) bilgileri okuyup dosya.adi ile belirtilen dosyaya yazar.
Mesela eger sisteminizdeki swap alanı yetmiyorsa swapfile oluştururuz.Aşagıdaki işlem 50Mblık swap alanı oluşturmadır.
localhost# dd if=dev/zero of=swapfile bs=1024 count=50000
localhost# mkswap swapfile 50000
localhost# sync
localhost# swapon
oluşturdugumuz swapfile’ı devreden çıkartmak için swapoff komutunu kullanırız.Sonradan eklenen swapfile sistemin performansını olumsuz yönde etkiliyebilir.
localhost# program derleme
c dilinde yazdıgımız bir programı derlemek için her ortamda derleyicilere ihtiyaç vardır.Linux ile c derleyicileri standart olarak gelir.Bunlardan en çok bilinenleri cc ve onun bir gelişmiş versiyonu olan gcc’dir (c++ için cpp derleyici vardır).Yazdıgımız programın kaynak kodları ile aynı klasör içine gireriz.Kaynak kodumuzun .c uzantılı olması gerekli.
localhost# gcc deneme.c
komutunu veririz ve eger bir hata çıkmadıysa ls komutunu yazarak klasörün içine bakarız.Ve a.out isimli bir dosya oluştugunu görürüz bu dosyanın adını sistem standart olarak verir.Bu bizim kaynak kodumuzun derlenmesi sonucunda oluşan çalıştırılabilir dosyamızdır.Bu dosyayı çalıştırmak içinse aynı klasörün içinde
“localhost# ./a.out” komutunu yazarız.
./ işareti bulundugumuz dizini ifade eder.
Eger ikinci bir dosyayı derlemek istersek o zaman a.out dosyası üzerine yazar (overwrite) bu istenen bir durum degildir.Sistemin verdigi degilde kendi istedigimiz adı vermek istersek çalıştırılabilir dosyay aşagıdaki şekilde kullanırız.” localhost# gcc deneme.c –o ornek”
Bunun sonucunda oluşan çalıştırılabilir dosyamız
“ornek” isimli dosyadır.
localhost# yonlendirme işlemi
eger bir komutun sonrasında çıkan mesajları incelemek istiyorsak ve uyarılar çok çabuk görünüp kayboluyorsa bizde bunları bir dosya içine yonlendirip o dosya içinden okuruz.
“localhost# komut > deneme”
verdigimiz komutun çıktısını deneme isimli dosyanın içine yazar.Ama eger deneme içinde başka bilgiler varsa kaybolur .Eger dosyanın sonuna eklemesini istiyorsak içindekiler kaybolmasın istiyorsak aşagıdaki biçimde kullanırız.
“localhost# komut >> deneme”
Eger startx yazınca ne gibi mesajlar ekrana çıktıgını incelemek istiyorsanız aşagıdaki komutu kullanırız.Eger bir problem varsa dosyadan okuyarak problemi anlayabiliriz.
“localhost# startx > hatalar 2>&1”
komutu sonucunda hatalar isimli bir dosya oluştu ve biz bu dosyayı inceleyerek problemi anlayabiliriz.
localhost# lsmod
modulleri listeler
localhost# rmmod modul_adı
listedeki modullerden birinin adı verilirse o modulu siler.
localhost# insmod modul_adı
modul_adı olarak belirtilen modulu çekirdege ekler.
localhost# modprobe modul_adı
adı verilen modulun tüm parçalarıyla çekirdege ekler.
localhost# hdparm
harddisk ile ilgili giriş çıkış modları (16 bit 32 bit) degiştirip test edip DMA (direct memory access) özelligi açıp kapamaya yarar.Xwindow çalışırken eger belleginiz yeterli degilse linux swap kullanmaya başlar ve swap işlemi hdd hızı ile orantılı olarak hızlıdır.Bu da bilgisayarın başarımını etkiler.Eger DMA modunu açarsanız hissedilir bir biçimde bilgisayarın performansı artar.
“localhost# hdparm –d 1 /dev/hda” DMA modunu açar.
“localhost# hdparm –d 0 /dev/hda” DMA modunu kapar.
“localhost# hdparm –c 1 /dev/hda” 32bit I/O destekler.
“localhost# hdparm –c 1 /dev/hda” 32bit I/O destek kapatılır.
Parametre olarak 1 yazarsak açar 0 yazarsak kapatır.
“localhost# hdparm –t /dev/hda” test için kullanılır.
hda yerine hda1 , hda2 gibi partionları da yazabiliriz.
localhost# fsck.ex2 device
komutuyla device’ın dosya sistemi kontrol edilir.Bazen bunu yapmak zorunda kalırız sistem zarar görmüştür ve bu komut yapmadan açılamaz hale gelebilir.” localhost# fsck.ext2 /dev/hda2” komutuyla linux hda2 de kurulu bir sistemin filesystemi kontrol edilir ve oluşmuş olan zararlar giderilebilir.